2001-shi jyldyń 11-shy qyrkúıek oqıǵasynan 13 jyldan keıin Amerıka halqynyń shamamen jartysy eldiń jaǵdaıyn burynǵydan da tynyshsyz dep sanaıdy. Bul týraly Iran qazaq radıosy jazdy.
11-shi qyrkúıekte oryn alǵan lańkestik oqıǵanyń jyldyǵynyń qarsańynda alynǵan saýalnama Amerıka úkimetiniń lańkestikke qarsy baǵdarlamalarynyń amerıkalyq azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etpegenin kórsetken. 2001-shi jyldyń 11-shi qyrkúıegi – Amerıkanyń saıası-qaýipsizdik ómirindegi mańyzdy másele. Bul kúni shamamen 200 jyldyń ishinde birinshi ret Amerıkanyń jeri syrtqy dushpannyń shabýylyna tap boldy. Shabýyl alys nemese mańyzdy emes jerlerge jasalǵan joq. Shabýyl Amerıkanyń astanasy Vashıngton men bul eldiń ekonomıkalyq ortalyǵy Nú-Iorkke jasaldy. Nú-Iorktegi álemdik saýda ortalyǵynyń júz qabatty ǵımarattarynyń qulaýy Amerıkanyń ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qadam basýyna sebep bolǵan 1941-shi jylǵy Perl-Harbor portyndaǵy Amerıkanyń teńiz bazasyn basyp kirýmen salystyryldy.
11-shi qyrkúıek oqıǵasynan keıingi kúni Amerıkanyń sol kezdegi prezıdenti Djordj Býsh lańkestikke qarsy álemdik soǵysty bastady. Sodan soń bir aıǵa jetpes ýaqytta Ál-Qaıdany qurtýdy syltaýratyp, Amerıka Aýǵanstanǵa qarsy shabýylyn bastady. Eki jyldan keıin 2003-shi jyly Irakty basyp aldy. Sol kezden Amerıka dúnıejúziniń túkpir-túkpirinde áskerı jáne tyńshylyq quraldarymen lańkestikke qarsy soǵys júrgizýde. Sol sebepti amerıkalyq qaıratkerler dúnıejúziniń ártúrli elderinde tyńshylyq jasaıtyn arnalar quryp, azap-qorlyq kórsetetin jańa ádisterdi paıdalaný úshin kóp qarjy jumsaǵandarymen álem lańkestik pen qatygezdikten bosamady.
Osy kúnderi, 11-shi qyrkúıek oqıǵasynyń qarsańynda Taıaý Shyǵys, ásirese Irak pen Sırıadaǵy oqıǵalar Amerıka úkimetiniń lańkestikpen kúresý jobalarynyń nátıjesiz qalǵanyn kórsetip otyr. Ótken birneshe aptada Amerıka halqy Irak-Sırıa Islam memleketi (ISIM) lańkestik toby sodyrlarynyń eki amerıkalyq jýrnalısi baýyzdaýlaryna kýá boldy. Atalmysh top amerıkalyqtardyń qanyn tógip, óz týyn Aq úıdiń ústine tigetindikteri týraly eskertti. ISIM lańkestik tobynyń múmkindikterine kóńil bóle, bul sózderiniń daqpyrt ekeni aıqyn bolǵanymen, 11-shi qyrkúıek oqıǵasynan 13 jyl ótkennen keıin Amerıkanyń Ál-Qaıda tobynan da qaterli toppen kezikkeni aıqyndalyp otyr. Tipti Ál-Qaıdanyń ózi de ishki osaldyǵy men Ben Laden syndy basshysynyń joqtyǵyna qaramastan aqyrǵy kezde Azıanyń ońtústiginde áreketterin keńeıtetin jobalaryn jarıalady. Sonymen qatar Ál-SHabab jáne Bokoharam syndy lańkestik toptar da Somalı men Nıgerıa elderinde beıberekettik týdyrdy. Qalaı bolǵanda da bul kúnderdiń oqıǵalary Amerıka úkimetiniń qoqan-loqqylarǵa qarsy qaýipsizdik ornatý týraly bergen ýádelerin iske asyrǵysy kelmegenin nemese asyra almaǵanyn kórsetti. Osy ýaqytta amerıkalyqtar hám aqshalarynan, hám azamattyq jeke quqyqtarynan, hám qaýipsizdikterinen aıryldy. Bul jaǵdaıdyń keleshekte de ózgere qoıýy qıyn.
